NBER araştırması: Gümrük tarifelerinin etkisi fatura para birimine göre değişiyor
Yeni bir NBER çalışması, tek taraflı tarife artışlarının ekonomiyi büyütüp büyütmeyeceğinin büyük ölçüde ticari sözleşmelerin hangi para biriminde düzenlendiğine bağlı olduğunu ortaya koyuyor.
Ulusal Ekonomik Araştırmalar Bürosu'nun (NBER — ABD merkezli bağımsız ekonomi araştırma kuruluşu) 2026 yılında yayımladığı 35398 numaralı çalışma, gümrük tarifelerinin kısa vadeli ekonomik etkisinin, ticarete konu malların hangi para biriminde faturalandırıldığına göre köklü biçimde farklılaştığını gösteriyor.
Çalışmaya göre mallar üretici ülkenin para birimiyle faturalandırıldığında (PCP — üretici para birimi fiyatlaması), tek taraflı bir tarife artışı GSYİH'yi daraltıyor ve dış ticaret dengesini bozuyor. Alıcı ülkenin para birimiyle faturalandırma (LCP — alıcı para birimi fiyatlaması) söz konusu olduğunda ise aynı tarife şoku kısa vadede büyüme ve dış denge üzerinde olumlu etki yaratıyor. Bu iki senaryo arasındaki temel fark, döviz kuru geçişkenliğinin (pass-through — kur değişimlerinin ithalat fiyatlarına yansıma hızı) her iki rejimde farklı işlemesinden kaynaklanıyor.
Refah etkisi açısından tablo tersine dönüyor: LCP rejiminde tarife tüketim ve yatırımı sert biçimde düşürerek kısa vadeli refahı zedeliyor; PCP rejiminde ise aynı tarife refahı artırabilir nitelikte. Dolar bazlı fiyatlama (DCP) ise her iki rejim arasında ara sonuçlar üretiyor. Araştırmacılar ayrıca karşı tarafın misilleme yapması durumunda fiyatlama rejimlerinden kaynaklanan bu keskin farklılığın belirgin ölçüde azaldığını vurguluyor.
Risk — Türkiye'nin ihraç ettiği ürünler ağırlıklı olarak dolar ya da euro cinsinden faturalandırılıyorsa, Batılı ekonomilerin uygulayacağı yeni tarifeler döviz kuru tampon etkisini zayıflatarak ihracatçı gelirlerini ve cari dengeyi beklenenden hızlı bozabilir.
Fırsat — Sözleşme müzakerelerinde faturalandırma para birimini Türk lirası veya alıcı ülke para birimine çekmeyi değerlendiren şirketler, olası tarife şoklarına karşı kısa vadeli rekabet avantajı elde edebilir.
Kaynak: NBER Yeni Araştırmalar haberinden derlenmiştir. Orijinal haber ↗