Türkiye haritasına bakıldığında Karadeniz kıyı şeridi, geri kalan coğrafyadan tuhaf biçimde ayrışır. Ege'de zeytinlikler kurur, İç Anadolu'da bozkır uzar gider; oysa kuzey kıyılarında sis hiç tam olarak dağılmaz, toprak hep nemli kalır. Bu ayrımın arkasında tesadüf değil, üç büyük coğrafi etkenin nadir bir uyumu yatar.

Birinci etken denizin kendisidir. Karadeniz, görece ılık ve kapalı bir su kütlesidir; buharlaşma süreklidir ve nemli hava kitlelerini kıyıya doğru besler. İkinci etken Kuzey Anadolu Dağları'dır. Bu dağlar kıyıya paralel uzanan bir duvar gibi yükselir ve denizden gelen nemli havanın iç bölgelere geçişini engeller. Nem yükselmek zorunda kalır, soğur ve yağışa dönüşür. Üçüncü etken ise rüzgâr rejimidir; kuzeyden ve kuzeybatıdan gelen hava akımları yıl boyunca bu sistemi besler. Sonuç olarak bölge, Türkiye'nin en yüksek yıllık yağış ortalamalarını barındırır; Rize çevresi bu tablonun doruk noktasıdır.

Yağış yalnızca miktarıyla değil, dağılımıyla da özgündür. Karadeniz'de yaz kuraklığı yaşanmaz; yağmur mevsimlere eşit biçimde yayılır. Bu durum bitki örtüsünü kökten biçimlendirir. Ormansızlaştırma baskısı olmasa kıyı şeridinin tamamı sık yaprak döken ve ibreli ormanlarla kaplı olurdu. Nitekim hâlâ ayakta duran doğal ormanlar bu potansiyeli gözler önüne serer: gürgen, kestane, ıhlamur ve ladin yan yana büyür; alt katlarda ise fındık, çay ve ıslak çayırlıklar uzanır. Çay bitkisinin Türkiye'de yalnızca bu bölgede tutunabilmesi rastlantı değil, tam da bu iklim denkleminin ürünüdür.

Coğrafyanın insan yaşamına yansıması da ilginçtir. Nemli ve engebeli arazi, tarihsel olarak küçük ölçekli bahçe tarımını ve hayvancılığı şekillendirmiştir. Köyler vadilere sığınmış, evler ahşap malzemeyle inşa edilmiş, çatılar dik tutulmuştur; bunların hepsi fazla yağışa verilen mimari yanıtlardır. İklim aynı zamanda bir yalıtım işlevi de görmüştür; dağlar ve ormanlar bölgeyi hem istilacılardan hem de ticaret yollarının gürültüsünden uzak tutmuştur.

Karadeniz iklimi bize şunu hatırlatır: Bir yerin karakteri büyük ölçüde suyla şekillenir. Yağmurun nereye düştüğü, hangi tohumun tutunacağını, hangi evin nasıl inşa edileceğini ve hangi ekonominin yeşereceğini belirler. Coğrafya kader değildir; ama zemin hazırlamanın en sessiz ustasıdır.