Bir şehrin kimliği çoğu zaman onun en görkemli döneminde değil, o dönemden geriye kalanların nasıl taşındığında saklıdır. Bursa da böyle bir şehirdir. Osmanlı Devleti'nin kuruluş yıllarında, on dördüncü yüzyılın ilk yarısında başkent olan bu şehir, henüz genç bir devletin hem siyasi hem de mimari hafızasını bünyesinde biriktirir.

Bursa'nın ipekle ilişkisi, şehrin fiziksel yapısına işlemiştir. Orhan Gazi döneminden itibaren kurulan bedestenlerin ve hanların ekseninde gelişen Kapalı Çarşı bölgesi, yalnızca bir ticaret alanı değil; Doğu ile Batı arasındaki ipek yolunun önemli bir düğüm noktasıydı. Ham ipek burada işleniyor, dokuma atölyelerinde kumaşa dönüşüyor ve Avrupa pazarlarına açılan kervanlarla Bursa'dan yola çıkıyordu. Şehrin bu ticari canlılığı, aynı zamanda mimari yatırımların da kaynağıydı.

Cami mimarisi söz konusu olduğunda Bursa, Osmanlı'nın henüz kendi dilini aradığı bir dönemin tanığıdır. Ulu Cami'nin yirmi kubbeli iç mekanı ve göz alıcı hat eserleri, klasik dönemin tek kubbeli büyük camilerinden önce gelen bir arayışı yansıtır. Yeşil Cami ve türbesi ise çini sanatının ve taş işçiliğinin Osmanlı mimarisinde nasıl birleştiğini gösteren nadide örnekler arasındadır. Bu yapılar bir propaganda aracı olarak değil, bir şehrin kendi varlığını anlamlandırma biçimi olarak inşa edilmiştir.

Bursa'nın şehir kimliği, başkentlik döneminin ötesine geçer. Sonraki yüzyıllarda devletin merkezi başka coğrafyalara taşınsa da şehir, ipek üretimindeki rolünü uzun süre sürdürdü. Bu süreklilik, Bursa'yı siyasi bir hafıza mekanı olmanın yanı sıra ekonomik bir aktör olarak da tarihin içinde tutar.

Bir şehri tanımak için o şehrin kendini nasıl kazandığına ve kazandığı şeyi nasıl harcadığına bakmak yeterlidir. Bursa, ipekle kazandığını taşa ve çiniye dökmüş; bugün o taşlar hâlâ ayaktadır.